Rulmanların doğru kodlanması, istenen rulman tipinin ve rulmanın teknik özelliklerinin doğru olarak ifade edilmesi açısından çok önemlidir. Fabrikalarda işletme koşullarında çalışan rulmanların değiştirilmesi gerektiğinde, rulman talep edilirken (siparişi verilirken) yapılabilecek kodlama hataları kritik sonuçlara neden olabilir. Örneğin arızalı bir makinenin rulman değişimi rulman kodlama hatası nedeniyle geciktiğinde, makine tamirinin gecikmesi, üretimin aksaması, zaman ve para kaybı kaçınılmazdır.
Dünyada üretilen ve kullanılan rulmanların çeşitliliği düşünüldüğünde (100.000’den fazla çeşit) kodlamada hata yapılmaması için rulmanlar belli bir sisteme göre kodlanmıştır. Bu sisteme göre her bir rulmanın kendine ait bir kodu vardır.






Rulman kodunu oluşturan kriterler:

• Rulman tipi
• Rulman boyutları
• Rulman toleransları
• Rulman boşluğu
• Diğer teknik özelliklerdir.

 önek ve sonekler
Eğer bir rulmanın kapaklı olması, boşluk grubunun normalden büyük olması gibi, normalden farklı bir özelliği varsa, bu durum çeşitli harf ve rakamlardan oluşan “önek” ve “sonek”lerin temel rulman koduna eklenmesi ile ifade edilir.
FAG’da sık kullanılan önek ve sonekler aşağıda alfabetik sıra ile verilmiştir. Rulmanlarda kullanılan önek ve sonekler markadan markaya farklılıklar göstermektedir. Bu amaçla diğer marka rulman kodlarının FAG olarak karşılığının tespit edilebilmesi için çeşitli bilgisayar programları geliştirilmiştir.

Rulmanlar yuvarlanma esasına göre çalışan yataklardır. Dört ana parçadan oluşur; İç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanı ve kafes.

 İç bilezik
İç bilezik makinanın mili üzerine monte edilir ve bir çok durumda dönen parçadır. İç bilezik deliği silindirik ve konik olabilir. Yuvarlanma yüzeyleri farklı formlardaki yuvarlanma elemanları ile beraber çalışırlar. Yuvarlanma elemanlarının yüzeyleri, yuvarlanma elemanlarının tipine bağlı olarak; oynak, silindirik, konik olabilir.

Dış bilezik
Dış bilezik makinanın yuva kısmına monte edilir ve bir çok durumda dönmez. Yuvarlanma yüzeyleri farklı formlardaki yuvarlanma elemanları ile beraber çalışırlar. Yuvarlanma elemanlarının yüzeyleri, yuvarlanma elemanlarının tipine bağlı olarak; oynak, silindirik, konik olabilir.

Yuvarlanma elemanları
Yuvarlanma elemanları bilya, silindirik makara, oynak makara, konik makara, CARB TM makarası veya iğneli makara olabilir. Yuvarlanma elemanları iç ve dış bilezik yuvarlanma yüzeyleri arasında dönerler ve ince bir yağ filmi yoluyla rulman üzerinde yükü iletirler.

Kafes
Kafes, yuvarlanma elemanlarını çalışma esnasında iyi olmayan yağlama şartlarında bile birbirlerine temas etmesini önler. Kafes bir çok rulman tipinde taşıma esnasında, yuvarlanma elemanlarını beraber tutmayı sağlar.

Kapaklar
Kapaklar veya keçeler, rulman ömrünün uzun ve dayanıklı olması için gereklidir. Kapaklar rulmanları pislikten korur, kendinden kapaklı rulmanların tercihi günden güne artmaktadır.

Kılavuz ring
Kavuz ring SKF` nin oynak makaralı rulmanlarında kullanılır. Kılavuz ringin kullanılma amacı; rulmanda yuvarlanma elemanlarına kılavuz ederek mil ile paralel dönmesini sağlamak ve yükleri eşit dağıtmaktır. Ayrıca kılavuz ringinin az oval olması dahi kabul edilmez.


Kaymalı yataklara göre avantajları,

  -  Kaymalı yataklarda ilk hareket esnasındaki metal metale sürtmeden dolayı oluşan kuvvet ve aşınmalar yoktur.
  -  Birçok rulman radyal ve eksenel yükü birlikte taşıyabilir.
  -  Genişlikleri dar olduğundan daha kompak tasarımlara izin verirler.
  -  Yağlama daha kolaydır. Düşük hızlarda keçeli rulmanlar yağı yatak içinde tüm çalışma ömrü boyunca tutabilir.
  -  Rulmanlar sıfır boşlukla (ön yükleme ile çalışabilir. Kaymalı yataklarda mil  eksenini   yük hız yada vizkoziteye bağlı olarak çok az değişir.
  -  Rulmanlar bir çok üretici tarafından aynı standarda yapılır. Kolayca bulunabilirler. Özellikle yatağın değiştirilmesi gereken anlarda bu çok önemlidir.
Rulmanların performansını artırmak yada montaj kolaylığı için ilave bir takım parçalar da eklenebilir. Bunların en önemlileri yağı (rulman ömrü boyunca) içeride tutmak ve pisliklerin içeri girmesini önlemek için kullanılan sac kapak yada keçelerdir.
Yuvarlanma elemanı, bilya, silindirik makara, iğne, konik makara, fıçı tiplerinde olabilir. Yuvarlanan elemanın geometrisi rulmanın tipi ve ismini de belirler. Bilyalı rulman, silindirik makaralı rulman, vs...
Rulmanlar radyal ve eksenel yükleri karşılamak üzere iki ana tipe ayrılır. Fakat bir çoğu bileşik yükleri de (her iki yükü de) karşılayabilecek şekilde tasarlanmıştır.

Konik makaralı  rulmanlar:Büyük miktarlarda hem eksenel hem de radyal yüklerin olduğu yerlerde kullanılır. Eğik yüzeyli yataklardan daha fazla eksenel yük taşırlar. Genellikle iki adedi sırt sırta  (O dizilimi) yada yüz yüze (X dizilimi)  kullanılırlar. Somun vida sistemi ile yada başka yollarla belli bir ön yükleme olacak şekilde monte edilirler.





Omuzlu rulmanlar:   Omuzlu yataklar radyal ve tek yönde eksenel yükleri karşılamak için yapılmışlardır. Genellikle her iki yöndeki eksenel yükleri alabilmek için yüz yüze (X dizilimi) yada sırt sırta kullanılırlar (O dizilimi). X dizilimi daha flekibl, O dizilimi daha rijit bir yataklama sağlar. Eksenel yük taşıma kapasitesini artırmak için arka arkaya (tandem) (T dizilimi) birkaç tane takılabilir. İş mili rulmanları eğik yüzeyli bilyalı yatakların özel imal edilmiş bir halidir. Temas açısı daha küçük,  hassasiyeti daha yüksek ve kafes tipi farklıdır.

İkili (Dublex) olarak satın alındıklarında, X diziliminde iç bilezikler de, O diziliminde ise dış bileziklerde çok küçük bir boşluk olacak şekilde imal edilmişlerdir. Montajda bilezikler sıkıldığında boşluk kapanır ve rulman önyüklemeli hale gelir. Bu da daha rijit ve hassas çalışmasını sağlar







Omuzlu rulmanların diziliş şekilleri;

Rulman tipi seçildikten sonra büyüklüğü ya statik yük taşıma kapasitesi yada dinamik yük taşıma kapasitesine göre belirlenir. Eğer rulman uzun süreler çalışmıyorsa yada çok yavaş dönüyorsa, statik yük taşıma kapasitesine göre, nisbeten uzun süreli çalışıyor ise dinamik yük taşıma kapasitesine göre seçilir.
Statik yük taşıma kapasitesine göre boyutun belirlenmesi:
  Statik yük taşıma kapasitesi hesabı, rulmanın sabit yük altında belli bir kalıcı deformasyona uğraması esasına göre yapılır.
  Rulmana gelen yükleri katologda verilen yük taşıma kapasitesi ile kıyaslayabilmek için, etki eden radyal ve eksenel yükün etkisini tek bir eşdeğer yüke indirgememiz gerekir.

 (Xo ve Yo değerleri Fa/Fr oranına göre farklı değerler alır. Bu sebeple önce Fa/Fr oranını bulup, daha sonra bu orana göre Xo ve Yo katsayılarını seçmek gerekir.)
Fr, Fa, Xo ve Yo belirlendikten sonra statik eşdeğer yük, Po bulunabilir. Bu değeri katologdaki statik yük sayısı Co ile karşılaştığımızda rulmanın ne kadar emniyetli olduğunu buluruz:
Co/Po oranı bize o yüklemedeki emniyet katsayısını verir.
Dinamik yük taşıma kapasitesine göre boyutun belirlenmesi:
Dinamik yük taşıma kapasitesi, (kalıcı deformasyona göre değil) ömür hesabına dayanır.
 Statik yük taşıma kapasitesinin hesabına benzer şekilde, X ve Y değerleri Fa/Fr oranına göre farklı değerler alır. Bu sebeple önce Fa/Fr oranını bulup, daha sonra bu orana göre X ve Y katsayılarını seçmek gerekir.

  Fr, Fa, X ve Y belirlendikten sonra dinamik eşdeğer yük, P bulunabilir.

 

Sabit bilyalı rulmanlar: Tek sıra, sabit bilyalı rulmanlar en çok kullanılan rulman çeşitidir. Küresel bilyalar iç ve dış bilezikteki derin yuvalar içinde yuvarlanır. Temelde radyal yükleri karşılamak içi tasarlanmışlardır. Fakat önemli ölçülerde eksenel yükleri de alabilirler. Basitlikleri, ucuzlukları, uzun ömürlü ve çok yönlü oluşları sebebi ile çok fazla kullanılırlar. Çift sıra olanları da vardır. Bilyalı rulmanlar 6 ile başlayan bir rakam ile gösterilir.

 

 



 

Oynak bilyalı rulman: Mil ve yuva arasındaki eksenel bozuklukların yada mildeki sehimlerin yüksek olduğu yerlerde oynak rulmanlar kullanılır. Çift sıra oynak bilyalı rulman bunlardan biridir. Dış bileziğin içi, merkezi mil ekseninden geçecen bir küredir. Geometrisi dolayısı ile çok az eksenel yük alabilir.

 

 



 

Silindirik makaralı rulman: Radyal yönde büyük yükler taşınması gereken yerlerde bilyalı rulmanlar yerine makaralı rulmanlar tercih edilir. Bilezik flanşlarının durumuna göre bir yönde yada her iki yönde eksenel yük taşıyabilirler. Yaygın bir uygulama biçimi, yükün taşındığı yatağı gezebilir bilezikli silindirik makaralı rulman, karşı tarafa ise sabit bilyalı rulman yapmaktır.

 

 

 

Fıçı rulman: Silindirik makaralı rulmanlar eksenel hataları karşılayamazlar. Eksenel hataların sorun olabileceği yerlerde fıçı rulmanlar kullanılır.Esas olarak radyal yükleri karşılarlar. Fakat çok az eksenel yük de alabilirler.